Trợ giúp pháp lý là chính sách có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân, giúp người dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, nâng cao hiểu biết pháp luật và bình đẳng trong tiếp cận công lý. Việc chủ động tìm hiểu chính sách, pháp luật về trợ giúp pháp lý sẽ giúp người dân, nhất là những người có hoàn cảnh khó khăn và các nhóm dễ bị tổn thương trong xã hội, biết cách tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí khi cần thiết.

Trợ giúp pháp lý miễn phí – bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân

Theo Luật Trợ giúp pháp lý số 11/2017/QH14 ngày 20/6/2017, trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người thuộc diện được trợ giúp pháp lý trong các vụ việc theo quy định của pháp luật. Đây là trách nhiệm của Nhà nước, góp phần bảo đảm mọi người được tiếp cận công lý, bình đẳng trước pháp luật và được bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.

Hoạt động trợ giúp pháp lý phải tuân thủ pháp luật và quy tắc nghề nghiệp; được thực hiện kịp thời, độc lập, trung thực, khách quan, bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp. Đặc biệt, người thực hiện trợ giúp pháp lý không được thu tiền, lợi ích vật chất hoặc lợi ích khác từ người được trợ giúp pháp lý.

Những ai được hưởng chính sách trợ giúp pháp lý miễn phí?

Theo quy định tại Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 đang có hiệu lực tại thời điểm tháng 10/2026, các nhóm người được trợ giúp pháp lý gồm: người có công với cách mạng; người thuộc hộ nghèo; trẻ em; người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi; người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo.

Ngoài ra, một số nhóm người có khó khăn về tài chính cũng được hưởng chính sách này, gồm thân nhân liệt sĩ và người có công nuôi dưỡng liệt sĩ khi còn nhỏ; người nhiễm chất độc da cam; người cao tuổi; người khuyết tật; người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là bị hại trong vụ án hình sự; nạn nhân của bạo lực gia đình; nạn nhân của hành vi mua bán người và người nhiễm HIV.

Đối với những nhóm pháp luật quy định phải có khó khăn về tài chính, người yêu cầu cần đáp ứng điều kiện cụ thể và cung cấp giấy tờ chứng minh theo quy định. Vì vậy, khi có nhu cầu, người dân nên liên hệ tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý để được hướng dẫn xác định điều kiện hưởng chính sách và chuẩn bị hồ sơ phù hợp.

Các hình thức trợ giúp pháp lý

Pháp luật quy định ba hình thức trợ giúp pháp lý chủ yếu, gồm tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng.

Trong đó, tham gia tố tụng giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp trong các vụ án theo quy định. Tư vấn pháp luật giúp người dân hiểu rõ quyền, nghĩa vụ, phương án giải quyết vụ việc và cách thức thực hiện các quy định pháp luật. Đại diện ngoài tố tụng được thực hiện trong những trường hợp đáp ứng điều kiện theo quy định, nhằm hỗ trợ người được trợ giúp pháp lý thực hiện các công việc cần thiết để bảo vệ quyền lợi của mình.

Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý có quyền yêu cầu cung cấp dịch vụ miễn phí; được thông tin, hướng dẫn về trình tự, thủ tục; yêu cầu giữ bí mật thông tin vụ việc; lựa chọn tổ chức và người thực hiện trợ giúp pháp lý theo quy định; đồng thời có quyền khiếu nại, tố cáo khi có căn cứ. Người yêu cầu cũng có trách nhiệm cung cấp thông tin, giấy tờ liên quan trung thực và phối hợp trong quá trình giải quyết vụ việc.

Chủ động tiếp cận chính sách, không để quyền lợi hợp pháp bị bỏ qua

Để được hỗ trợ, người dân có thể liên hệ Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thuộc cơ quan tư pháp có thẩm quyền tại địa phương hoặc tìm hiểu thông tin qua các kênh chính thức của cơ quan quản lý nhà nước về trợ giúp pháp lý. Khi liên hệ, người dân nên chuẩn bị giấy tờ tùy thân, giấy tờ chứng minh thuộc diện được trợ giúp và tài liệu liên quan đến vụ việc nếu có. Việc tiếp nhận, xem xét yêu cầu và cung cấp dịch vụ được thực hiện theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định.

Những điểm mới về trợ giúp pháp lý áp dụng từ ngày 01/01/2027

Ngày 23/4/2026, Quốc hội ban hành Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027. Do đó, tại thời điểm tháng 10/2026, người dân cần phân biệt rõ các quy định đang có hiệu lực với những quy định sẽ được áp dụng từ đầu năm 2027.

Theo luật sửa đổi, diện người được trợ giúp pháp lý được mở rộng và quy định cụ thể hơn. Một số nhóm đáng chú ý gồm người thuộc hộ cận nghèo; người cao tuổi, người bị bạo lực trong vụ việc bạo lực gia đình và người nhiễm HIV đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng; người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội hoặc bị hại; người gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn trong các vụ việc liên quan trực tiếp đến khắc phục hậu quả; cùng một số nhóm người chưa thành niên, nạn nhân mua bán người và cá nhân bị thiệt hại trong trường hợp luật quy định.

Việc mở rộng đối tượng và hoàn thiện quy định nhằm tạo điều kiện để nhiều người hơn được tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí. Tuy nhiên, việc xác định một người có thuộc diện được trợ giúp hay không vẫn phải căn cứ vào các điều kiện, tiêu chí và quy định cụ thể của luật có hiệu lực tại thời điểm giải quyết yêu cầu.

Thông qua công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, xã Việt Yên khuyến khích cán bộ, đảng viên và Nhân dân chủ động tìm hiểu quyền được trợ giúp pháp lý, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và kịp thời tìm đến cơ quan có thẩm quyền khi cần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp. Mỗi người dân hiểu đúng chính sách, tiếp cận đúng địa chỉ và thực hiện đúng quy định sẽ góp phần xây dựng môi trường sống thượng tôn pháp luật, công bằng, văn minh và phát triển bền vững trên địa bàn xã.