TÌM HIỂU PHÁP LUẬT VỀ HÒA GIẢI Ở CƠ SỞ: QUY ĐỊNH VỀ TỔ HÒA GIẢI VÀ HÒA GIẢI VIÊN

Hòa giải ở cơ sở là một hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong đời sống cộng đồng, góp phần giải quyết những mâu thuẫn, tranh chấp, bất đồng giữa các cá nhân, hộ gia đình ngay từ địa bàn dân cư; giữ gìn tình làng, nghĩa xóm, xây dựng khối đoàn kết trong cộng đồng và hạn chế các vụ việc phải giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền.

Theo nội dung Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 được giới thiệu trong tài liệu tuyên truyền, việc tổ chức và hoạt động của tổ hòa giải, quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên được quy định nhằm nâng cao hiệu quả công tác hòa giải, phát huy vai trò của những người có uy tín trong cộng đồng dân cư.

1. Tổ hòa giải ở cơ sở

Tổ hòa giải gồm tổ trưởng và các hòa giải viên. Theo nội dung tài liệu, mỗi tổ hòa giải có từ 03 hòa giải viên trở lên, trong đó có hòa giải viên nữ; tại địa bàn có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, tổ hòa giải phải có hòa giải viên là người dân tộc thiểu số.

Căn cứ đặc điểm, tình hình kinh tế - xã hội, dân số của địa phương và đề nghị của Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, Chủ tịch UBND cấp xã quyết định số lượng tổ hòa giải và số lượng hòa giải viên trong mỗi tổ theo quy định.

Hằng năm, Trưởng ban Công tác Mặt trận phối hợp với tổ trưởng tổ hòa giải rà soát, đánh giá tình hình tổ chức, hoạt động của tổ hòa giải; trên cơ sở đó, kiến nghị kiện toàn tổ hòa giải, bảo đảm hoạt động phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương.

2. Tổ trưởng tổ hòa giải

Tổ trưởng tổ hòa giải là người được các hòa giải viên bầu trong số các hòa giải viên để phụ trách hoạt động của tổ.

Ngoài các quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên, tổ trưởng tổ hòa giải có trách nhiệm:

• Phân công, phối hợp hoạt động giữa các hòa giải viên.
• Đại diện tổ hòa giải trong quan hệ với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
• Đề nghị cho thôi làm hòa giải viên theo quy định.
• Kịp thời báo cáo Chủ tịch UBND cấp xã và cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện mâu thuẫn, tranh chấp nghiêm trọng hoặc vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
• Báo cáo tình hình hoạt động của tổ hòa giải.
• Phối hợp với tổ trưởng tổ hòa giải khác để trao đổi kinh nghiệm hoặc tổ chức hòa giải những vụ việc liên quan đến nhiều thôn, tổ dân phố.

3. Hòa giải viên ở cơ sở

Hòa giải viên là người được công nhận theo quy định của pháp luật để thực hiện hoạt động hòa giải ở cơ sở.

Người được bầu làm hòa giải viên phải là công dân Việt Nam thường trú tại cơ sở, tự nguyện tham gia hoạt động hòa giải và đáp ứng các tiêu chuẩn cơ bản sau:

• Có phẩm chất đạo đức tốt, có uy tín trong cộng đồng dân cư.
• Có khả năng thuyết phục, vận động nhân dân và có hiểu biết pháp luật.

Hòa giải viên là lực lượng trực tiếp tham gia giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp trong cộng đồng. Vì vậy, bên cạnh sự nhiệt tình, trách nhiệm, mỗi hòa giải viên cần thường xuyên trau dồi kiến thức pháp luật, kỹ năng lắng nghe, phân tích và thuyết phục để góp phần giải quyết vụ việc khách quan, hợp tình, hợp lý.

4. Quyền của hòa giải viên

Theo nội dung tài liệu tuyên truyền, hòa giải viên có các quyền cơ bản sau:

• Thực hiện hoạt động hòa giải ở cơ sở.
• Đề nghị các bên liên quan cung cấp tài liệu, thông tin phục vụ việc hòa giải.
• Tham gia sinh hoạt, thảo luận và quyết định nội dung, phương thức hoạt động của tổ hòa giải.
• Được bồi dưỡng kiến thức pháp luật, nghiệp vụ, kỹ năng hòa giải và được cung cấp tài liệu liên quan.
• Được hưởng thù lao theo vụ, việc khi thực hiện hòa giải.
• Được khen thưởng theo quy định của pháp luật.
• Được hỗ trợ, tạo điều kiện khắc phục hậu quả khi gặp tai nạn, rủi ro ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
• Được kiến nghị, đề xuất những vấn đề liên quan đến hoạt động hòa giải ở cơ sở.

5. Nghĩa vụ của hòa giải viên

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, hòa giải viên có trách nhiệm:

• Thực hiện hòa giải khi có căn cứ tiến hành hòa giải.
• Tuân thủ các nguyên tắc tổ chức và hoạt động hòa giải ở cơ sở.
• Từ chối tiến hành hòa giải nếu bản thân có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ việc hoặc có lý do khiến việc hòa giải không bảo đảm tính khách quan, công bằng.
• Kịp thời thông báo cho tổ trưởng tổ hòa giải khi phát hiện mâu thuẫn, tranh chấp nghiêm trọng có nguy cơ dẫn đến bạo lực, gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của các bên hoặc gây mất trật tự công cộng.
• Thông báo cho tổ trưởng tổ hòa giải khi phát hiện vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật về xử lý vi phạm hành chính hoặc pháp luật hình sự để báo cáo cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Hòa giải viên cần nhận thức rõ rằng hòa giải không thay thế việc xử lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với những hành vi vi phạm pháp luật. Đối với các vụ việc có dấu hiệu tội phạm, nguy cơ bạo lực hoặc đe dọa tính mạng, sức khỏe, cần kịp thời thông báo cho cơ quan có thẩm quyền, không tự ý xử lý vượt quá phạm vi nhiệm vụ.

6. Các trường hợp thôi làm hòa giải viên

Việc thôi làm hòa giải viên được thực hiện trong các trường hợp theo quy định, bao gồm:

• Hòa giải viên có nguyện vọng xin thôi làm nhiệm vụ.
• Không còn đáp ứng một trong các tiêu chuẩn của hòa giải viên.
• Vi phạm nguyên tắc tổ chức, hoạt động hòa giải ở cơ sở hoặc không còn đủ điều kiện tiếp tục thực hiện nhiệm vụ do bị xử lý vi phạm pháp luật.

Theo nội dung tài liệu, khi hòa giải viên xin thôi làm nhiệm vụ hoặc thuộc trường hợp phải thôi làm hòa giải viên, tổ trưởng tổ hòa giải phối hợp với Trưởng ban Công tác Mặt trận, trưởng thôn hoặc tổ trưởng tổ dân phố thực hiện thủ tục đề nghị Chủ tịch UBND cấp xã ra quyết định theo quy định. Trường hợp người thôi làm hòa giải viên là tổ trưởng tổ hòa giải, Trưởng ban Công tác Mặt trận phối hợp với trưởng thôn hoặc tổ trưởng tổ dân phố thực hiện thủ tục đề nghị.

Quyết định thôi làm hòa giải viên được gửi đến các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan; đồng thời được thông báo công khai tại thôn, tổ dân phố theo quy định.

7. Phát huy vai trò của công tác hòa giải ở cơ sở

Để công tác hòa giải ở cơ sở đạt hiệu quả, mỗi tổ hòa giải và hòa giải viên cần nêu cao tinh thần trách nhiệm, chủ động nắm bắt tình hình tại địa bàn dân cư, lắng nghe ý kiến của các bên, vận dụng phù hợp các quy định pháp luật và phong tục, tập quán tốt đẹp của địa phương.

Mỗi người dân cũng cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, tôn trọng và lắng nghe lẫn nhau, chủ động trao đổi, giải quyết bất đồng trên tinh thần thiện chí, đoàn kết và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của các bên.

Thực hiện tốt công tác hòa giải ở cơ sở sẽ góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật, hạn chế tranh chấp kéo dài, giữ gìn an ninh, trật tự, củng cố tình đoàn kết trong cộng đồng và xây dựng địa phương ngày càng văn minh, ổn định, phát triển.

Mỗi người dân hãy tích cực tìm hiểu pháp luật, phát huy tinh thần đoàn kết, cùng xây dựng cộng đồng dân cư hòa thuận, an toàn và thượng tôn pháp luật.